ઊંઘની ફેરબદલી પદ્ધતિ: ઝડપથી શીખો, વધુ મજબૂત રીતે યાદ રાખો!

ઊંઘની ફેરબદલી પદ્ધતિ: ઝડપથી શીખો, વધુ મજબૂત રીતે યાદ રાખો!

'સાયકોલોજિકલ સાયન્સ' જર્નલમાં પ્રકાશિત થયેલા એક અભ્યાસમાં જણાવાયું છે કે અભ્યાસ દરમિયાન ઊંઘવાથી તમે જે શીખ્યા છો તે યાદ રાખવામાં સરળતા રહે છે, અને 6 મહિનાથી ભૂલી ગયેલી કોઈ વસ્તુને પણ યાદ રાખવામાં પણ મદદ મળે છે.

લિયોન યુનિવર્સિટીના મનોવૈજ્ઞાનિક સ્ટેફની માઝાએ જણાવ્યું હતું કે: “અમારા સંશોધન પરિણામો દર્શાવે છે કે પ્રેક્ટિસ દરમિયાન વૈકલ્પિક ઊંઘ બે ગણી અસર વધારી શકે છે, ફરીથી શીખવામાં વિતાવેલો સમય ઘટાડી શકે છે અને લાંબા ગાળાની યાદશક્તિ જાળવી શકે છે. ભૂતકાળના અભ્યાસોએ દર્શાવ્યું છે કે શીખ્યા પછી સૂવું શીખવા માટે મદદરૂપ થાય છે. પરંતુ હવે અમને જાણવા મળ્યું છે કે શીખવા દરમિયાન ઊંઘ વધુ અસરકારક છે.

જોકે અભ્યાસોએ દર્શાવ્યું છે કે વારંવાર કસરતો અને ઊંઘ યાદશક્તિ સુધારવામાં મદદ કરી શકે છે, પરંતુ બહુ ઓછા અભ્યાસોએ પુનરાવર્તન અને ઊંઘનું સંયોજન યાદશક્તિ પર કેવી અસર કરે છે તેના પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે. મેટ્રેસ માઝા અને તેમના સાથીદારો અનુમાન કરે છે કે અભ્યાસ દરમિયાન ઊંઘવાથી ફરીથી શીખવાની પ્રક્રિયા વધુ કાર્યક્ષમ બની શકે છે અને મેમરીમાં માહિતી સંગ્રહિત કરવા માટે જરૂરી પ્રયત્નો ઓછા થઈ શકે છે.

આ અભ્યાસમાં કુલ 40 ફ્રેન્ચ પુખ્ત વયના લોકોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો, જેમને 'ઊંઘતા' અને 'જાગતા' જૂથોમાં રેન્ડમલી વિભાજિત કરવામાં આવ્યા હતા. પ્રથમ તબક્કામાં, બધા વિષયોને રેન્ડમ ક્રમમાં 16 જોડી ફ્રેન્ચ અને સ્વાહિલી શબ્દો રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા. 7 સેકન્ડ શીખ્યા પછી, ફક્ત સ્વાહિલી શબ્દો જ રહ્યા, અને વિષયોએ ફ્રેન્ચ અનુવાદ પસંદ કર્યો. સાચો પરિણામ 4 સેકન્ડ પછી દેખાય છે. બધા શબ્દો જેનો યોગ્ય રીતે અનુવાદ થયો નથી તે ફરીથી દેખાશે જ્યાં સુધી દરેક શબ્દનો યોગ્ય રીતે અનુવાદ ન થાય.

શીખવાના પ્રથમ તબક્કાના 12 કલાક પછી, વિષયોએ આ કાર્ય ફરીથી પૂર્ણ કર્યું જ્યાં સુધી બધા 16 શબ્દોનો યોગ્ય રીતે અનુવાદ ન થયો.

એ મહત્વનું છે કે વિષયોનો એક ભાગ સવારે કાર્યનો પહેલો તબક્કો પૂર્ણ કરે, અને બીજો તબક્કો સાંજે ('જાગૃત' જૂથ); પરીક્ષા આપનારનો બીજો ભાગ રાત્રે કાર્યનો પહેલો તબક્કો પૂર્ણ કરે. પછી સૂઈ જાઓ, સવારે ઉઠો અને કાર્યનો બીજો તબક્કો ('ઊંઘ' જૂથ) પૂર્ણ કરો.

પ્રથમ તબક્કામાં, બંને જૂથોની શીખવાની પરિસ્થિતિ લગભગ સમાન છે.

પરંતુ ૧૨ કલાક પછી, પરિણામો અલગ હતા: 'ઊંઘતા' જૂથના સહભાગીઓએ સરેરાશ ૧૦ શબ્દો યાદ રાખ્યા, જ્યારે 'જાગતા' જૂથના સહભાગીઓએ ૭.૫ શબ્દો યાદ રાખ્યા. જ્યારે તેઓ અભ્યાસનું પુનરાવર્તન કરે છે, ત્યારે 'ઊંઘ' જૂથના લોકો 16 શબ્દો ફક્ત 3 વાર યાદ રાખી શકે છે, જ્યારે 'જાગૃત' જૂથના લોકોને 6 વાર યાદ રાખવાની જરૂર પડે છે.

અંતે, બંને જૂથોને 16 શબ્દો યાદ રહ્યા, પરંતુ ઊંઘના કારણે વિષયો ઓછો સમય વિતાવે છે.

માઝાએ કહ્યું: 'ફરીથી શીખવાની શરૂઆતમાં જે યાદશક્તિ ઉપલબ્ધ ન હતી તે ઊંઘ દ્વારા કોઈક રીતે બદલાઈ ગઈ હોય તેવું લાગે છે.' આ ફેરફાર પરીક્ષણ વિષયને માહિતીને ઝડપથી એન્કોડ કરવાની મંજૂરી આપે છે, જેનાથી ફરીથી શીખવાની પ્રક્રિયામાં સમય બચે છે.

શીખવા દરમિયાન ઊંઘમાંથી વિષયોમાં જે યાદશક્તિમાં સુધારો થાય છે તે લાંબા સમય સુધી ટકી રહે છે. ગાદલા પરના નીચેના ડેટા દર્શાવે છે કે 'ઊંઘતા' જૂથના લોકોએ એક અઠવાડિયા પછી વધુ સારું પ્રદર્શન કર્યું. 'ઊંઘ' વાળા જૂથને તેનાથી પણ ઓછા શબ્દો યાદ આવ્યા, તેમને 15 શબ્દો યાદ રહ્યા, જ્યારે 'જાગૃત' વાળા જૂથને ફક્ત 11 શબ્દો યાદ રહ્યા. 6 મહિના પછી પણ, આ અસર સ્પષ્ટ છે.

પ્રયોગમાં ઊંઘના ફાયદા વિષયોની ઊંઘની ગુણવત્તા અને તેમની લાંબા ગાળાની કે ટૂંકા ગાળાની યાદશક્તિ ક્ષમતામાં તફાવતને આભારી નથી, કારણ કે બે જૂથો વચ્ચે આ માપમાં કોઈ તફાવત નથી.

માઝાએ નિષ્કર્ષ કાઢ્યો: 'આ અભ્યાસના પરિણામો દર્શાવે છે કે શીખવા દરમિયાન વૈકલ્પિક ઊંઘ લાંબા ગાળે માહિતી યાદ રાખવાની ક્ષમતાને સરળતાથી અને અસરકારક રીતે સુધારી શકે છે.'