झोपेची आलटूनपालट करण्याची पद्धत: जलद शिका, अधिक दृढपणे लक्षात ठेवा!

झोपेची आलटूनपालट करण्याची पद्धत: जलद शिका, अधिक दृढपणे लक्षात ठेवा!

'सायकॉलॉजिकल सायन्स' या जर्नलमध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासात असे म्हटले आहे की अभ्यासादरम्यान झोपल्याने तुम्ही जे शिकलात ते आठवणे सोपे होते आणि 6 महिन्यांपासून विसरलेले काहीतरी आठवणे देखील सोपे होते.

लिऑन विद्यापीठातील मानसशास्त्रज्ञ स्टेफनी मॅझा म्हणाल्या: “आमच्या संशोधनाच्या निकालांवरून असे दिसून आले आहे की सराव करताना पर्यायी झोप घेतल्याने परिणाम दोन पट वाढू शकतो, पुन्हा शिकण्यात घालवलेला वेळ कमी होऊ शकतो आणि दीर्घकालीन स्मरणशक्ती टिकून राहू शकते. मागील अभ्यासातून असे दिसून आले आहे की शिकल्यानंतर झोपणे शिकण्यासाठी उपयुक्त आहे. पण आता आम्हाला असे आढळून आले आहे की शिकताना झोपणे अधिक प्रभावी आहे.”

जरी अभ्यासातून असे दिसून आले आहे की पुनरावृत्ती व्यायाम आणि झोप स्मरणशक्ती सुधारण्यास मदत करू शकतात, परंतु पुनरावृत्ती आणि झोप एकत्रितपणे स्मरणशक्तीवर कसा परिणाम करतात यावर काही अभ्यासांनी लक्ष केंद्रित केले आहे. मॅट्रेस मॅझा आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांचा असा अंदाज आहे की अभ्यासाच्या काळात झोपल्याने पुनर्शिक्षण प्रक्रिया अधिक कार्यक्षम होते आणि स्मृतीत माहिती साठवण्यासाठी लागणारा प्रयत्न कमी होतो.

या अभ्यासात एकूण ४० फ्रेंच प्रौढांना एकत्र केले गेले, ज्यांना यादृच्छिकपणे 'झोपेच्या' आणि 'जागेच्या' गटांमध्ये विभागले गेले. पहिल्या टप्प्यात, सर्व विषयांना यादृच्छिक क्रमाने फ्रेंच आणि स्वाहिली शब्दांच्या १६ जोड्या सादर करण्यात आल्या. ७ सेकंद शिकल्यानंतर, फक्त स्वाहिली शब्द उरले आणि विषयांनी फ्रेंच भाषांतर निवडले. योग्य निकाल ४ सेकंदांनंतर दिसून येतो. प्रत्येक शब्दाचे योग्य भाषांतर होईपर्यंत योग्यरित्या भाषांतर न केलेले सर्व शब्द पुन्हा दिसतील.

शिकण्याच्या पहिल्या टप्प्यानंतर १२ तासांनी, सर्व १६ शब्दांचे योग्य भाषांतर होईपर्यंत विषयांनी हे कार्य पुन्हा पूर्ण केले.

हे महत्वाचे आहे की विषयांच्या काही भागांनी सकाळी कामाचा पहिला टप्पा आणि संध्याकाळी कामाचा दुसरा टप्पा ('जागे' गट) पूर्ण केला पाहिजे; परीक्षेतील दुसऱ्या भागाने रात्री कामाचा पहिला टप्पा पूर्ण केला पाहिजे. मग झोपायला जा, सकाळी उठा आणि कामाचा दुसरा टप्पा ('झोप' गट) पूर्ण करा.

पहिल्या टप्प्यात, दोन्ही गटांची शिकण्याची परिस्थिती जवळजवळ सारखीच असते.

पण १२ तासांनंतर, निकाल वेगळे होते: 'झोपलेल्या' गटातील सहभागींनी सरासरी १० शब्द लक्षात ठेवले, तर 'जागे' गटातील सहभागींनी ७.५ शब्द लक्षात ठेवले. जेव्हा ते अभ्यासाची पुनरावृत्ती करतात तेव्हा 'झोपेच्या' गटातील लोकांना १६ शब्द फक्त ३ वेळा आठवतात, तर 'जागे' गटातील लोकांना ६ वेळा आठवतात.

शेवटी, दोन्ही गटांना १६ शब्द आठवले, परंतु झोपेमुळे विषय कमी वेळ घालवतात असे दिसते.

माझा म्हणाला: 'पुन्हा शिकण्याच्या सुरुवातीला जी स्मृती उपलब्ध नव्हती ती झोपेमुळे काही प्रमाणात बदललेली दिसते. या बदलामुळे चाचणी विषयाला माहिती जलद एन्कोड करण्याची परवानगी मिळते, ज्यामुळे पुनर्शिक्षण प्रक्रियेतील वेळ वाचतो.

शिकत असताना झोपेमुळे होणाऱ्या स्मरणशक्तीतील सुधारणा बराच काळ टिकतात असे दिसते. गादीवरील खालील डेटावरून असे दिसून आले की 'झोपलेल्या' गटातील लोकांनी एका आठवड्यानंतर चांगली कामगिरी केली. 'झोपेत' असलेल्या गटाला आणखी कमी शब्द आठवले, त्यांना १५ शब्द आठवले, तर 'जागे' असलेल्या गटाला फक्त ११ शब्द आठवले. ६ महिन्यांनंतरही, हा परिणाम स्पष्ट दिसतो.

प्रयोगात झोपेचे फायदे विषयांच्या झोपेच्या गुणवत्तेतील फरक आणि त्यांच्या दीर्घकालीन किंवा अल्पकालीन स्मृती क्षमतेवर अवलंबून नाहीत, कारण दोन्ही गटांमधील या मोजमापांमध्ये कोणताही फरक नाही.

माझा यांनी निष्कर्ष काढला: 'या अभ्यासाचे निकाल असे दर्शवतात की शिकताना पर्यायी झोप घेतल्याने दीर्घकाळ माहिती लक्षात ठेवण्याची क्षमता सहज आणि प्रभावीपणे सुधारू शकते.'